Buổi sáng thứ tư kể từ ngày khai quật chính thức bắt đầu, nắng lên sớm hơn thường lệ, hắt xuống khu vực rào tôn quây kín một màu vàng gắt, khô khốc, khác hẳn lớp sương mù đặc quánh của những ngày trước đó. Đội khảo cổ chia thành từng tổ nhỏ, cúi lom khom quanh hàng gạch cổ đã lộ ra gần hết chiều dài, tay cầm bay nhỏ, chổi cọ, gạt từng lớp bùn mỏng bám quanh các viên gạch.
Nam quỳ ở đầu hàng gạch, tay lần theo một đường mạch vữa đang bong tróc, ghi chú vào sổ tay từng vị trí lồi lõm bất thường. Cách anh chừng hai mét, một công nhân tên Đạt, người trẻ nhất đội, đang dùng bay gạt lớp bùn sát mép hàng gạch, nơi nền đất chuyển từ lớp phù sa mềm sang lớp sét cứng hơn.
Lưỡi bay của Đạt khựng lại giữa chừng động tác, chạm phải một vật gì đó không giống bùn, không giống đá.
"Anh Nam ơi."
Giọng Đạt không lớn, nhưng đủ khiến Nam ngẩng lên ngay lập tức. Anh bò lại gần, cúi sát xuống chỗ Đạt vừa dừng tay.
Một vật màu trắng ngà, dài chừng hai đốt ngón tay, nhô lên khỏi lớp bùn xám, bề mặt lấm tấm những vệt nâu sậm loang lổ. Nam ra hiệu cho Đạt lùi lại, tự mình cầm chiếc bay nhỏ nhất trong bộ dụng cụ, gạt từng chút bùn quanh vật thể, chậm rãi, từng nhát một.
Vật thể lộ dần hình dáng, thon dài, một đầu hơi phình to hơn đầu kia, bề mặt có những đường vân nhỏ chạy song song.
"Đưa cái cọ mềm cho anh."
Đạt lục tìm trong hộp dụng cụ, đưa cây cọ lông mềm cho Nam. Anh dùng cọ quét nhẹ lớp bùn còn sót lại, để lộ rõ hơn phần bề mặt vật thể. Ánh nắng chiếu xiên qua khe rào tôn rọi thẳng vào chỗ đó, làm nổi bật những đường vân xốp đặc trưng, khác hẳn kết cấu của đá hay gốm.
Nam ngồi thẳng lưng lại, nhìn kỹ thêm một lúc, không chạm tay trực tiếp vào vật thể nữa.
"Gọi anh Hùng bên tổ giám định lại đây."
Tin tức lan trong đội khảo cổ nhanh hơn Nam dự tính. Chỉ vài phút sau, gần một nửa số người có mặt trong khu vực rào đã tụ lại quanh chỗ Đạt vừa phát hiện, đứng thành vòng cung, giữ khoảng cách vừa đủ để không giẫm vào khu vực đang được đánh dấu bằng cọc tiêu nhỏ và dây căng.
Hùng, người phụ trách giám định hiện trường, đeo găng tay cao su, quỳ xuống bên cạnh Nam, dùng kẹp gắp chuyên dụng nâng nhẹ vật thể lên khỏi lớp bùn, đặt vào khay nhựa lót một lớp vải mềm.
Anh xoay khay nhựa dưới ánh sáng, quan sát từ nhiều góc, ngón tay đeo găng lướt nhẹ dọc theo bề mặt vật thể mà không chạm trực tiếp.
"Cấu trúc xốp bên trong, đường vân thế này..." Hùng ngừng lại, nhìn Nam. "Nhiều khả năng là xương. Xương người."
Vòng người đứng quanh đó cúi nhìn vào chiếc khay nhựa, vai người này chạm vai người kia mà chẳng ai lùi lại. Tiếng máy xúc ở khu vực bên cạnh vẫn nổ đều, tiếng chim sẻ trên dây điện gần đó ríu rít, cắt ngang khoảng lặng đang bao trùm cả nhóm.
"Chỉ một mẩu thôi à?" Nam hỏi, giọng vẫn giữ nhịp đều.
"Chỉ một mẩu." Hùng gật đầu, đưa khay lại gần hơn để Nam nhìn rõ. "Không thấy dấu vết mộ táng nào quanh đây, không có huyệt đất, không có quan tài, không có đồ tùy táng đi kèm."
Nam đứng dậy, đi vòng quanh khu vực vừa phát hiện, mắt quét khắp một bán kính chừng ba mét, tìm kiếm bất cứ dấu hiệu bất thường nào khác trên nền đất. Lớp sét cứng ở đây phẳng lì, không có chỗ nào trũng xuống hay gồ lên bất thường, không có viên gạch hay phiến đá nào xếp đặt có chủ đích như một dấu hiệu đánh dấu.
"Cho lấy mẫu đất xung quanh trong bán kính năm mét, chia theo từng lớp độ sâu." Anh quay sang Thắng đang đứng cạnh, tay đã cầm sẵn máy ảnh từ lúc nào. "Chụp lại toàn bộ vị trí trước khi động thêm vào bất cứ chỗ nào."
Hùng gật đầu, cẩn thận đậy nắp khay nhựa, dán một mảnh băng keo nhỏ ghi số hiệu mẫu vật lên thành khay bằng bút dạ. Anh đặt khay vào một chiếc hộp xốp lót đá lạnh, khóa nắp hộp lại bằng hai lớp dây rút, rồi giao cho một thành viên khác trong tổ mang thẳng về phòng giám định của Viện, không đi qua bất cứ điểm dừng nào khác dọc đường.
Nam đứng nhìn theo chiếc xe máy chở hộp mẫu vật khuất dần sau khúc cua đầu công trường, rồi quay lại phía hố đào, ra hiệu cho Đạt và hai công nhân khác giãn rộng phạm vi bóc lớp bùn quanh khu vực vừa phát hiện, chậm hơn hẳn tốc độ thường ngày. Từng nhát bay lúc này chỉ gạt đi một lớp bùn mỏng chưa đầy nửa phân, dừng lại kiểm tra bằng mắt sau mỗi động tác trước khi tiếp tục.
Buổi trưa hôm đó, tin về mẩu xương lan ra khỏi khu vực rào tôn nhanh hơn bất cứ thông tin nào từng rò rỉ trước đó suốt cả tuần khai quật. Một vài công nhân tranh thủ giờ nghỉ ra quán nước gần cổng công trường, câu chuyện truyền từ bàn này sang bàn khác trước khi Nam kịp soạn xong bản báo cáo sơ bộ gửi về Viện.
Chiều muộn, khi Nam ra khỏi khu rào để về nhà nghỉ tạm gần đó, một đám đông nhỏ đã tụ tập bên ngoài, đứng dọc theo hàng rào tôn, thì thầm bàn tán. Một người đàn ông lớn tuổi, tay chống gậy, nói vọng vào khi thấy Nam bước ra.
"Cậu ơi, có phải vừa đào được xương người không?"
Nam dừng lại, cân nhắc câu trả lời.
"Chúng tôi đang cho giám định thêm, chưa có kết luận chính thức."
"Ngày trước cũng từng đào thấy xương ở khúc này rồi." Một người phụ nữ đứng cạnh ông già chen vào, giọng gấp gáp. "Hồi tôi còn ở nhà chồng cũ, có lần thợ đào cống cũng gặp, chôn lại đấy chứ có xử lý gì đâu."
"Tôi bảo rồi mà," một giọng đàn ông khác vang lên từ phía sau đám đông, không rõ mặt người nói. "Chỗ này không bình thường, đào đâu cũng vướng."
Tiếng bàn tán rộ lên, người này tiếp lời người kia, mỗi câu chuyện lại kéo theo một chi tiết mới, một dị bản khác, chẳng còn ai nhớ chính xác câu chuyện gốc bắt đầu từ đâu. Nam đứng lặng giữa đám đông một lúc, không phản bác, cũng không xác nhận thêm điều gì, chỉ gật đầu chào rồi tiếp tục bước đi, để lại sau lưng những câu chuyện đang tự nhân lên theo từng lượt kể.
Tối hôm đó, trong căn phòng trọ tạm bợ gần công trường, Nam ngồi trước bàn làm việc nhỏ, chiếc khay nhựa đựng mẩu xương đã được Hùng niêm phong cẩn thận và chuyển về phòng giám định của Viện từ chiều. Anh mở laptop, gõ những dòng đầu tiên cho bản báo cáo, ngón tay dừng lại giữa chừng một câu chưa viết hết.
Ngoài cửa sổ, tiếng xe cộ ngoài phố đã thưa dần. Xa xa, vọng lại tiếng chó sủa rời rạc từ phía những căn nhà ven sông, và đâu đó giữa những âm thanh rời rạc ấy, một giọng nói mơ hồ của ai đó đi ngang qua ngõ, nhắc lại đúng câu vừa nghe được ban chiều, vọng qua khung cửa sổ khép hờ rồi tắt hẳn vào màn đêm.