Chương 2: Sau cùng ta chỉ còn lại những gì đã cho...
Sau cùng ta chỉ còn lại những gì đã cho...
Đêm qua tôi dọn tủ sách. Không phải vì rảnh rỗi, mà vì cái lưng của một gã gần bốn mươi dạo này bắt đầu "biết biểu tình" sau những ngày ngồi lỳ trước máy tính. Bác sĩ bảo phải vận động nhẹ nhàng. Thế là tôi lôi đống sách báo, tài liệu tích trữ từ thời thanh niên ra phân loại.
Giữa đống giấy tờ cũ bám đầy bụi, tôi tìm thấy cuốn sổ tiết kiệm đầu tiên của mình từ mười lăm năm trước, số dư khi ấy là niềm tự hào của một gã trai vừa chạm tay vào hai chữ "thành đạt". Tôi cũng tìm thấy chiếc đồng hồ cơ đắt đỏ đầu tiên tự thưởng cho mình, giờ đã chết kim, mặt kính xước dăm, nằm im lìm trong góc hộp.
Tôi cầm chúng trên tay, lau sạch bụi, nhưng kỳ lạ là lòng không có một chút cảm xúc nào. Những thứ từng khiến tôi mất ngủ, từng là thước đo để tôi tự tin bước vào các cuộc họp, giờ nhìn lại, chúng chỉ là những vật thể vô tri chiếm diện tích.
Vô tình, từ trong một cuốn sách cũ rơi ra một tấm bưu thiếp viết tay bằng thứ mực tím đã nhòe. Đó là của một cậu học trò nghèo vùng cao mà mười năm trước, tôi và vài người bạn trong nhóm thiện nguyện đã góp tiền nuôi cậu ăn học đến hết cấp ba. Nét chữ nguệch ngoạc: "Chú ơi, năm nay con được học sinh giỏi. Con cảm ơn chú."
Tự nhiên, ngực tôi thắt lại một nhịp. Một luồng điện ấm áp chạy dọc sống lưng. Tôi nhớ mồn một nụ cười của thằng bé ngày đó, nhớ cái ôm thật chặt của ông nội nó giữa cái rét mướt của vùng núi phía Bắc. Mười năm đã qua, số tiền tôi cho đi ngày ấy thực ra chỉ bằng vài ba bữa nhậu tiếp khách, nhưng ký ức về nó thì vẫn vẹn nguyên, lấp lánh và đầy sự sống.
Hóa ra, trí nhớ của con người là một bộ lọc rất nghiệt ngã nhưng cũng đầy công bằng.
Càng đi về phía dốc bên kia của cuộc đời, người ta càng nhận ra một sự thật phũ phàng: những thứ ta cố công cào cấu, gom góp về cho bản thân - từ chiếc xe sang, căn nhà rộng, đến cái danh xưng in trang trọng trên danh thiếp - tất cả đều có hạn sử dụng. Và khi hạn sử dụng ấy hết, chúng trở thành gánh nặng.
Chúng ta dành nửa đời người để "nhận vào". Nhận lương, nhận thưởng, nhận sự công nhận, nhận những lời tán tụng. Ta nghĩ rằng càng sở hữu nhiều, cái "tôi" của mình càng lớn, mình càng an toàn trước giông bão cuộc đời. Nhưng ở cái tuổi mà tóc bắt đầu điểm bạc, đứng trước những mất mát của người thân, bè bạn, ta mới giật mình hiểu ra: tài sản duy nhất không bị mất giá theo thời gian, không bị tước đoạt bởi số phận, chính là những gì ta đã trao đi.
Trao đi không nhất thiết phải là những khoản tiền lớn lao, những dự án vĩ mô.
Đó là một buổi chiều bạn chấp nhận tắt điện thoại, từ chối một cuộc nhậu để về nhà nấu cơm cùng vợ. Cho đi thời gian của mình.
Đó là một cái vỗ vai, một lời động viên thật lòng với đứa cấp dưới đang khủng hoảng vì áp lực công việc, là cho đi sự thấu cảm.
Đó là việc nhường một lối đi khi tắc đường; mỉm cười với bác bảo vệ chung cư dưới sảnh, bạn cho đi sự tử tế.
Bản chất của việc cho đi là một ranh giới kỳ lạ. Khi bạn đưa một thứ gì đó cho người khác, về mặt vật lý, bạn mất đi. Nhưng về mặt tâm thức, đó là lúc thứ đó trở thành vĩnh cửu. Số tiền bạn giữ trong tài khoản, đến một ngày nó thuộc về ngân hàng hoặc quyền thừa kế của người khác. Nhưng số tiền bạn dùng để giúp một gia đình qua cơn hoạn nạn, nó đã biến thành lòng biết ơn, biến thành một điểm tựa tinh thần, và nó nằm lại mãi mãi trong dòng chảy của cuộc đời này.
Thành phố này vẫn vận hành theo cái cách vốn có của nó: hối hả, thực dụng và sòng phẳng. Người ta vẫn chen nhau từng mét đường giờ cao điểm, vẫn thức đến hai, ba giờ sáng để tính toán xem ngày mai thu về được bao nhiêu lợi nhuận, vẫn hơn thua nhau từng lời bình luận trên mạng xã hội. Tôi không đứng ngoài vòng xoáy đó, tôi cũng từng là một phần của sự cuồng nhiệt ấy.
Nhưng đêm nay, nhìn đống đồ cũ được xếp gọn dưới sàn, tôi nhận ra một chân lý giản đơn. Ngày chúng ta rời bỏ thế giới này, hai bàn tay ta lại buông thõng như ngày ta mới chào đời. Không ai mang theo được một viên gạch của căn nhà, một cái bánh xe của chiếc ô tô, hay một phân khoản của chiếc thẻ đen quyền lực.
Trên tờ giấy khai tử hay trong ký ức của những người ở lại, người ta không nhắc về việc bạn đã "tích trữ" được bao nhiêu. Người ta chỉ nhớ bạn đã sưởi ấm được bao nhiêu cuộc đời, đã để lại bao nhiêu tiếng cười, và đã sống tử tế với họ ra sao.
Sau cùng, ta chỉ còn lại những gì đã cho.
Nếu ngày mai thức dậy, bạn vẫn còn may mắn có một cơ thể khỏe mạnh, một công việc để làm, một mái nhà để che mưa nắng, hãy thử bớt lại một chút mưu cầu cho bản thân. Hãy cho đi một chút kiên nhẫn với con cái, một chút dịu dàng với bạn đời, một chút sẻ chia với những mảnh đời ngoài kia đang chật vật. Bởi vì đến cuối cùng, điều làm nên giá trị của một con người không phải là độ rộng của chiếc túi họ mang, mà là độ mở của trái tim họ sở hữu.
Đừng để đến khi chiếc kim đồng hồ của cuộc đời chuẩn bị dừng lại, mới nhận ra mình đã gom góp quá nhiều thứ vô giá trị, nhưng lại chẳng có nổi một ký ức ấm áp để mang theo.