Huyện Bạch Thủy cuối thu, sáng nào sương cũng dày đến mức đứng ở cổng nha môn không nhìn thấy nổi con sông cách đó hai trăm bước. Dân trong huyện quen rồi. Họ bảo sương này do con sông thở ra, sông già, thở nặng.
Kỳ An đến nha môn từ giờ Mão. Cậu quét sân, lau bàn, pha hai ấm trà, rồi bưng một ấm vào gian phía đông, nơi Bộ Đầu của huyện đang nằm trên chiếc ghế dài, mặt úp cuốn sổ án, một chân buông thõng chạm đất.
"Đại nhân, giờ Thìn rồi."
Không ai đáp.
"Huyện lệnh đã hỏi hai lần."
Cuốn sổ khẽ nhúc nhích. Một giọng khàn khàn từ bên dưới vọng ra. "Hỏi gì."
"Hỏi sao hôm qua đại nhân chưa nộp văn bản vụ kho gạo."
"Chuột."
"Dạ?"
"Kho gạo. Chuột."
Kỳ An thở ra một hơi. Cậu theo người này đã ba năm, và học được một điều: hai chữ của Tạ Vô Niệm thường nặng hơn cả trang giấy của người khác. Vấn đề là hắn chẳng bao giờ giải thích, cứ ném ra hai chữ rồi ngủ tiếp, để người khác tự lần mò mà hiểu.
Cậu đặt ấm trà xuống, mở sổ riêng của mình. Kho gạo huyện mất mười hai bao trong đêm, thủ kho báo là chuột cắn rách bao, gạo chảy ra rồi bị cuốn đi. Huyện lệnh không tin, nhưng cũng không có gì để bác.
Chuột nào tha nổi mười hai bao gạo.
Kỳ An ghi xuống: "Chuột nói là chuột thật, hay là chuyện che cho một con chuột khác?" Ghi xong, cậu thấy mình hơi buồn cười. Cậu bắt đầu nghĩ giống ông chủ rồi, mà ông chủ còn chưa nói được quá ba chữ.
"Đại nhân, đi xem kho không?"
Cuốn sổ trên mặt Tạ Vô Niệm xê dịch một chút, lộ ra đôi mắt hé mở. Đôi mắt ấy lúc nào cũng như vừa thức dậy sau một giấc ngủ chưa đủ, nhưng nếu nhìn lâu, người ta sẽ có cảm giác nó đã nhìn thấy mình từ trước khi mình bước vào phòng.
"Ngươi đi."
"Còn đại nhân?"
"Ngủ."
"Đại nhân là Bộ Đầu."
"Cửu phẩm."
"Cửu phẩm cũng phải đi xem hiện trường."
Tạ Vô Niệm im lặng một lúc. Kỳ An tưởng hắn đã ngủ lại, đang định lui ra thì nghe tiếng ghế kẽo kẹt. Hắn ngồi dậy, vuốt tóc qua loa, xỏ chân vào đôi giày đã mòn gót, rồi đi ra cửa mà không ngoái lại. Áo hắn xộc xệch, đai lưng buộc lệch. Một Bộ Đầu như vậy mà đi qua phố, trẻ con còn dám đuổi theo gọi là "quan ngủ gật".
Kỳ An cầm bút, ôm sổ, chạy theo.
*
Kho gạo nằm cuối phố Nam, sát bờ sông, tường xây bằng đá xanh, mái ngói rêu phủ. Thủ kho là một người đàn ông trung niên họ Phó, mặt tròn, râu thưa, thấy hai người đến thì chạy ra đón, vừa xoa tay vừa than.
"Hai vị đại nhân xem, chuột năm nay hung quá. Tiểu nhân giữ kho hai mươi năm, chưa thấy lần nào bọn nó cắn nhiều như thế."
Tạ Vô Niệm đứng ở cửa kho, không bước vào. Hắn ngẩng đầu nhìn mái, rồi nhìn xuống nền, rồi nhìn dòng nước ngoài xa. Cái nhìn ấy chẳng giống đang điều tra, giống một người đang xem trời có mưa hay không.
Kỳ An thì vào thẳng. Cậu lấy từ túi ra một nắm tiền đồng, ngồi xổm xuống nền, bắt đầu bày. Đây là thói quen của cậu: mỗi đồng tiền là một thứ trong hiện trường. Một đồng là chồng bao gạo còn lại, một đồng là chỗ bao bị rách, một đồng là cửa sau, một đồng là cửa trước. Bày xong, cậu nhìn nó như nhìn một bàn cờ.
Bao gạo bị rách nằm ở giữa chồng, không phải ở ngoài rìa. Chuột muốn cắn bao thì cắn ở ngoài trước, sao lại chui vào giữa. Cậu ghi chú lại. Rồi cậu nhìn mép rách. Mép đều, thẳng, không có dấu răng nhỏ li ti như vết gặm. Cậu lấy tay sờ thử, thấy sợi vải bị cắt chứ không bị xé.
"Ông Phó." Kỳ An ngẩng lên. "Chuột ở đây dùng dao à?"
Phó thủ kho cười gượng. "Đại nhân nói đùa. Chắc là bao cũ, vải mục, rách tự nhiên."
"Vải mục thì rách toạc ra, không rách thẳng."
"Chuyện này..."
"Chuột."
Giọng nói vang lên từ cửa. Hai người cùng quay lại. Tạ Vô Niệm vẫn đứng nguyên chỗ cũ, tay đút vào ống tay áo, mắt nhìn vào khoảng không phía sau Phó thủ kho.
"Dạ?" Phó thủ kho đáp, giọng lạc đi một chút.
Tạ Vô Niệm không nói thêm. Hắn chỉ quay người, bước ra ngoài, dựa lưng vào bức tường đá, nhắm mắt lại.
Kỳ An hiểu. Cái "chuột" lúc sáng không phải để trả lời huyện lệnh, mà để nói với cậu: kẻ gây ra chuyện này đang cố biến mình thành chuột để người ta khỏi tìm. Chuột thật thì không có kế hoạch. Còn thứ ở trong kho này có kế hoạch, có dao, có tay người.
Cậu quay lại, nhìn Phó thủ kho thật kỹ. Ông ta đang lau mồ hôi, dù trời mới đầu giờ Tỵ, sương chưa tan hết.
"Ông Phó, đêm qua ông ngủ ở đâu?"
*
Sáng hôm sau, vụ kho gạo kết thúc. Không có gì ly kỳ. Phó thủ kho bán lén gạo cho một lái buôn bên kia sông, rạch bao để đánh lạc hướng, nhưng quên rằng người rạch bao dùng dao sẽ để lại mép sắc, còn người cắn thì không. Kỳ An dựng lại hiện trường, tìm ra vết bánh xe ở sau kho, theo đó mà tìm ra lái buôn. Tiền đồng bày trên bàn, mỗi đồng một chỗ, rõ ràng như chữ viết.
Huyện lệnh khen Kỳ An một câu, rồi quay sang nhìn Tạ Vô Niệm đang nằm ngủ ngay trên ghế khách, mặt vẫn úp cuốn sổ cũ.
"Tạ Bộ Đầu," huyện lệnh ho một tiếng, "ngươi dạy thư đồng giỏi đấy."
Tạ Vô Niệm không đáp. Có thể hắn đã ngủ thật.
Kỳ An cúi đầu, thay ông chủ nhận lời khen. Trong lòng cậu hơi nghẹn. Ba năm nay, mỗi vụ án đều như vậy. Ông chủ nói hai chữ, cậu chạy đi tìm, tìm ra rồi thì người ta khen cậu. Có lần cậu hỏi thẳng: đại nhân biết hung thủ từ đầu phải không. Ông chủ chỉ liếc cậu một cái, rồi nói: "Chưa có chứng cứ."
Nghĩ lại thì câu đó cũng có lý. Bộ Đầu không thể bắt người chỉ vì đoán. Nhưng Kỳ An vẫn không tin đó là lý do duy nhất.
*
Chiều muộn, nha môn vắng. Kỳ An dọn xong sổ sách, bưng nước trà sang gian phía đông thì thấy Tạ Vô Niệm đã tỉnh, ngồi bên cửa sổ, không làm gì cả.
Trên bàn hắn có một bàn cờ gỗ cũ, nhưng không có quân cờ. Thay vào đó là mười mấy đồng tiền bày lộn xộn, đúng cái cách Kỳ An vẫn hay bày. Cậu nhận ra đó là hiện trường vụ kho gạo, nhưng có một đồng nằm lệch ngoài rìa, chỗ cậu chưa từng đặt.
"Đại nhân, đồng này là..."
"Chưa xong."
Kỳ An nhìn đồng tiền lệch kia. Lái buôn bên kia sông, Phó thủ kho, hai người đã bị bắt. Đồng thứ ba là ai.
Cậu định hỏi, nhưng Tạ Vô Niệm đã nghiêng đầu về phía cửa sổ. Hắn nghe thấy gì đó. Kỳ An cũng dỏng tai lên, nhưng chỉ nghe tiếng gió lùa qua mái ngói và tiếng ai đó rao bán bánh đầu phố.
"Đại nhân nghe gì ạ?"
Tạ Vô Niệm im lặng khá lâu. Ánh chiều hắt qua khung cửa, lên một bên mặt hắn, khiến vẻ lười biếng thường ngày bỗng trở nên khác lạ, giống một người đang nhớ lại chuyện từ rất xa.
"Họa mi."
"Dạ?" Kỳ An ngơ ra. "Mùa này làm gì có họa mi. Chúng bay về phương nam từ đầu thu rồi."
"Ừ."
"Đại nhân nghe nhầm chăng?"
"Không."
Hắn quay sang nhìn Kỳ An, và lần đầu tiên trong ba năm, Kỳ An thấy trong đôi mắt buồn ngủ ấy không có chút buồn ngủ nào.
"Lạ," Tạ Vô Niệm nói.
Rồi hắn lại nhìn ra ngoài cửa sổ, chỗ sương đã bắt đầu dâng lên từ phía con sông, nuốt dần mái ngói của phố Nam. Kỳ An đứng đó, tay vẫn cầm khay trà đã nguội, và bỗng thấy lạnh sống lưng, dù cậu chẳng nghe thấy gì cả.