Gió mùa đông bắc từ phía sông Đáy thổi qua rặng xà cừ trơ trụi trong khuôn viên bệnh viện tỉnh. Những cành cây khẳng khiu va nhẹ vào khung cửa sổ, thỉnh thoảng làm lớp kính cũ rung lên khe khẽ. Dãy nhà cấp cứu ba tầng xây từ thời Pháp vẫn đứng vững giữa khuôn viên bệnh viện. Tường gạch dày phủ lớp sơn vàng đã ngả màu, những ô cửa chớp gỗ được sửa chữa qua nhiều năm, hành lang lát gạch hoa sạch sẽ, ánh đèn trắng hắt xuống nền nhà vừa được nhân viên vệ sinh lau qua.
Một giờ ba mươi sáng. Cái lạnh của đợt rét nàng Bân muộn len qua những khe cửa, theo người đi trực từ hành lang vào từng phòng bệnh. Mùi cồn sát khuẩn, povidone-iodine và thuốc men quyện với mùi chăn vải vừa lấy từ kho hậu cần, tạo thành thứ hương vị quen thuộc của một bệnh viện đã hoạt động qua nhiều thế hệ. Dãy nhà cũ mang dấu vết thời gian, nhưng mọi thứ vẫn được giữ gìn ngăn nắp, sạch sẽ. Chỉ có những cánh cửa gỗ lâu năm và tiếng bước chân vọng trên hành lang là nhắc người ta nhớ công trình này đã chứng kiến bao nhiêu mùa trực đêm.
Ở căn phòng nhỏ của bộ phận Dược lâm sàng, nép bên kho cấp phát thuốc, Nguyễn Gia Khang đang ngồi trước một chồng bệnh án.
Ngọn đèn tuýp trên đầu thỉnh thoảng nháy sáng. Tiếng chấn lưu vo ve kéo dài, đều đặn đến mức người ta có thể quên rằng nó đang tồn tại. Khang đặt chiếc bút chì ngòi bấm xuống mép bàn, đưa tay day nhẹ hai bên thái dương.
Cốc trà mạn bên cạnh đã nguội từ lâu. Trên mặt nước nổi một lớp váng mỏng màu nâu hổ phách.
Cậu hai mươi lăm tuổi, tốt nghiệp Đại học Dược Hà Nội được bốn tháng. Tấm thẻ nhân viên đeo trước ngực ghi rõ chức danh Dược sĩ lâm sàng – Nguyễn Gia Khang. Chiếc áo blouse ngắn tay hơi rộng ở vai, phần cổ áo đã bắt đầu nhàu sau nhiều lần giặt.
Ở bệnh viện tỉnh, hoạt động dược lâm sàng vẫn đang trong giai đoạn gây dựng. Những quy định chuyên môn đã có, những bản hướng dẫn đã được gửi xuống, nhưng giữa văn bản và thói quen làm việc hằng ngày còn một khoảng cách không dễ lấp đầy.
Một số bác sĩ sẵn sàng nghe ý kiến của Khang. Một số khác chỉ muốn cậu kiểm tra phiếu lĩnh thuốc, đối chiếu số lượng và bảo đảm không có sai sót trong cấp phát.
Có lần, một bác sĩ ngoại khoa gọi cậu là người giữ kho mặc áo blouse.
Khang không quên câu ấy.
Cậu kéo ngăn bàn, lấy ra một quyển sổ bìa đen. Trong đó có những ghi chép về liều dùng, tương tác thuốc, các trường hợp cần hiệu chỉnh theo chức năng thận và một số bệnh án đã được cậu xin phép khoa điều trị để nghiên cứu. Những trang đầu còn sạch sẽ, càng về sau chữ viết càng sít lại, xen giữa những con số là các câu hỏi chưa tìm được lời giải.
Dưới ngăn tủ sắt cá nhân, sau chiếc ba lô cũ, có một túi vải dù màu xanh đã bạc.
Khang mở khóa túi, nhìn chiếc áo blouse bên trong.
Đó là áo của bố Thao.
Áo dài tay, cổ bẻ, vải thô đã mềm đi vì được giặt và mặc suốt nhiều năm. Màu trắng ban đầu giờ ngả sang màu cháo lòng. Ở vạt áo bên trái vẫn còn một vết ố tròn, dấu tích của dung dịch sát khuẩn từ thời ông làm việc ở Hà Nội.
Khang không mang nó ra giặt thêm. Cậu sợ lớp vải đã quá cũ, chỉ cần vò mạnh một lần cũng có thể rách.
Mười lăm năm trước, khi còn là cậu bé mười tuổi, Khang thường ngồi trên chiếc ghế băng dài ngoài hành lang phòng mổ huyện Nam Trực, đợi bố tan ca. Có những đêm trời rét, Thao bước ra với đôi mắt đỏ vì thiếu ngủ, cởi áo blouse phủ lên người con rồi mới cúi xuống nhặt chiếc cặp đã đặt dưới chân ghế.
Khang nhớ mùi vải phơi nắng, mùi cồn sát khuẩn và hơi ấm còn sót lại trên ngực áo.
Ngày ấy, cậu từng tin mình sẽ trở thành bác sĩ như bố.
Cậu thích nhìn đôi tay của Thao hơn bất cứ thứ gì trong phòng bệnh. Bàn tay ấy lớn, các ngón hơi gầy, móng cắt ngắn. Khi bắt ven cho một người già, bố không vỗ liên tục vào mu bàn tay như những người khác. Ông quan sát màu da, vị trí mạch máu, đặt đầu ngón tay lên cổ tay bệnh nhân rồi mới chọn đường đi của kim. Có những ca trẻ nhỏ, người già, người béo có ven ẩn sâu, ông vẫn làm rất nhanh. Kim đi vào nhẹ đến mức người bệnh nhiều khi chỉ nhận ra khi dịch truyền đã chảy.
Ông cũng có thể bắt mạch, châm cứu, kê thuốc Nam, rồi chuyển sang bàn mổ với sự tập trung của một phẫu thuật viên.
Khang từng nghĩ tất cả những điều ấy thuộc về một thứ tài năng bẩm sinh.
Sau này cậu mới hiểu, đằng sau sự nhẹ nhàng đó là hàng chục năm học hỏi và thực hành.
Hai lần thi vào Đại học Y Hà Nội, Khang đều trượt. Lần thứ hai chỉ thiếu nửa điểm.
Tờ giấy báo điểm được đặt giữa mâm cơm hôm ấy. Ông nội không nói gì. Mẹ Mai dọn bát canh xuống bếp, mãi đến khi cửa buồng khép lại mới có tiếng thở dài.
Mẹ cậu là giáo viên Sinh học cấp ba. Bà có thể giảng hàng giờ về di truyền học, cấu trúc ADN và những cơ chế tinh vi của tế bào. Bà hiểu sự khắc nghiệt của các kỳ thi hơn ai hết, nhưng dường như không thể chấp nhận việc con trai mình không trở thành bác sĩ.
Khang vào Đại học Dược Hà Nội.
Cậu học tốt, tốt nghiệp loại xuất sắc, chọn hướng dược lâm sàng. Thế nhưng trong những cuộc trò chuyện gia đình, mẹ vẫn ít khi nhắc đến nghề nghiệp của cậu. Một lần, bà nói với người quen rằng Khang làm ở khoa Dược, công việc chủ yếu là bán thuốc và kiểm kê.
Cậu nghe thấy, nhưng không hỏi lại.
Chiếc áo blouse cũ được gấp vào túi. Khang khóa ngăn tủ.
Bên ngoài, tiếng bánh xe cáng bất ngờ rít lên trên nền gạch.
Một tiếng gọi gấp gáp vang qua hành lang:
“Cấp cứu! Bệnh nhân bí tiểu chuyển từ huyện lên!”
Khang đứng dậy, cầm quyển sổ trực và bước nhanh ra ngoài.
Bệnh nhân được đưa vào phòng hồi sức cấp cứu lúc một giờ ba mươi bảy.
Ông tên Bùi Văn Định, sáu mươi tám tuổi, quê ở một xã ven sông. Người nhà khai ông đã không đi tiểu được gần mười hai tiếng. Ban đầu chỉ là cảm giác mót tiểu liên tục, sau đó đau tức vùng bụng dưới, đến tối thì đau dữ dội, không thể ngồi yên.
Ông có tiền sử suy tim, đang điều trị bằng Digoxin và Furosemide. Người nhà không nhớ rõ liều thuốc, chỉ biết mỗi ngày ông uống hai loại ấy theo đơn của bệnh viện huyện. Vài tháng gần đây, ông thường tiểu đêm nhiều lần, dòng nước tiểu yếu, có lúc phải đứng rất lâu mới bắt đầu tiểu được.
Cáng vừa dừng, ông Định đã co người, hai tay bấu chặt mép đệm.
“Đau quá... bác sĩ ơi...”
Bụng dưới căng phồng. Khối cầu bàng quang nổi rõ trên vùng hạ vị. Da mặt ông xám nhợt, trán lấm tấm mồ hôi. Mạch nhanh, huyết áp thấp hơn mức người nhà vẫn thường thấy, nhưng ông còn tỉnh, vẫn trả lời được những câu hỏi ngắn.
Điều dưỡng tiếp đón vội vàng báo cáo:
“Bệnh nhân bí tiểu khoảng mười hai tiếng, nghi phì đại tuyến tiền liệt. Chưa đặt được sonde. Người nhà nói ở huyện đã thử một lần nhưng không thành công.”
Bác sĩ nội trú Trần Minh Đạt đang trực Ngoại Thận – Tiết niệu bước đến.
Đạt hai mươi sáu tuổi, mới về bệnh viện được nửa năm. Áo blouse của anh ta phẳng phiu, bảng tên cài ngay ngắn. Anh ta cúi xuống khám bụng, sau đó yêu cầu điều dưỡng chuẩn bị bộ thông tiểu.
“Đưa Foley số mười sáu. Bôi trơn đầy đủ. Đừng có dùng ống kim loại.”
Cô điều dưỡng gật đầu, nhưng bàn tay vẫn lộ vẻ căng thẳng.
Đạt quay sang hỏi người nhà:
“Bác có từng mổ tuyến tiền liệt, chấn thương niệu đạo hay đặt sonde lâu ngày không?”
“Không, bác sĩ. Ông nhà tôi chỉ bị bệnh tim. Dạo này tiểu khó, chúng tôi cứ nghĩ do tuổi già.”
“Có tiểu ra máu không?”
“Không ạ.”
Đạt quay lại giường bệnh. Anh ta giải thích ngắn gọn rằng cần giải áp bàng quang càng sớm càng tốt. Người bệnh đang đau nhiều, cần được xử trí nhẹ nhàng, tránh những lần đưa ống thông không cần thiết.
Khang đứng cạnh bàn ghi bệnh án, nghe điều dưỡng đọc lại tiền sử thuốc.
Digoxin. Furosemide.
Hai cái tên ấy khiến cậu chú ý.
Cậu tiến lại gần, cầm tờ phiếu chỉ định vừa được đưa sang. Trên phiếu có hai dòng thuốc được viết thêm bằng bút bi xanh:
Diazepam 10 mg tiêm tĩnh mạch.
Amikacin 500 mg tiêm tĩnh mạch.
Khang nhìn tờ giấy thêm một lần.
“Anh Đạt.”
Đạt không quay đầu.
“Gì?”
“Anh cho tôi hỏi, bệnh nhân có dấu hiệu nhiễm khuẩn tiết niệu không? Có sốt, rét run, tiểu mủ hay kết quả xét nghiệm nước tiểu chưa?”
Đạt cau mày.
“Chưa có. Nhưng đặt sonde có nguy cơ nhiễm khuẩn. Tôi cho kháng sinh để phòng.”
“Còn chức năng thận?”
“Chưa có kết quả. Bệnh nhân vừa chuyển đến, lấy máu rồi.”
Khang đặt ngón tay lên dòng Amikacin.
“Vậy tôi đề nghị tạm dừng thuốc này cho đến khi có thêm thông tin. Bệnh nhân đang dùng Furosemide, lại có suy tim và chưa rõ chức năng thận. Amikacin cần được cân nhắc rất kỹ trong trường hợp này. Phối hợp với Furosemide làm tăng nguy cơ độc tính trên thính giác, đặc biệt khi chức năng thận suy giảm. Nếu thật sự có nhiễm khuẩn, chúng ta cần chọn kháng sinh theo tình trạng lâm sàng, chức năng thận và dữ liệu vi sinh, không nên mặc định dùng thuốc này.”
Đạt quay hẳn lại.
“Cậu đang bảo tôi không biết dùng kháng sinh?”
“Tôi đang đề nghị anh xem lại chỉ định.”
“Bệnh nhân đang đau đến mức này. Tôi phải xử lý ngay. Cậu có biết đặt sonde khó thế nào khi tuyến tiền liệt phì đại không?”
“Tôi biết đây là việc của bác sĩ điều trị. Nhưng thuốc đã được ghi trên phiếu, tôi có trách nhiệm phản hồi khi phát hiện nguy cơ.”
Đạt cầm tờ giấy, giọng bắt đầu gay gắt:
“Amikacin là kháng sinh mạnh. Bệnh nhân có nguy cơ nhiễm khuẩn ngược dòng. Cậu ngồi ở phòng Dược đọc sách rồi nghĩ mình hiểu hết bệnh nhân à?”
Khang không trả lời ngay.
Cậu nhìn sang chiếc khay dụng cụ. Ống thông Foley vẫn còn nguyên trong bao. Điều dưỡng đang chuẩn bị gel bôi trơn, gạc vô khuẩn và dung dịch sát khuẩn.
“Còn Diazepam?” Khang hỏi.
“Bệnh nhân đau, co cứng, không nằm yên. Tôi cần bệnh nhân hợp tác để đặt sonde.”
“Diazepam không phải thuốc giải quyết bí tiểu. Nếu cần giảm đau hoặc an thần cho một thủ thuật, phải đánh giá riêng chỉ định, liều dùng và nguy cơ ở bệnh nhân cao tuổi có bệnh tim. Tiêm ngay mười miligam trong khi chưa đánh giá đầy đủ tình trạng hô hấp, tuần hoàn và các thuốc đang dùng là không thận trọng.”
“Cậu định để bệnh nhân nằm đây gào đến sáng à?”
“Tôi không nói không giảm đau. Tôi nói phải chọn cách phù hợp.”
Đạt ném mạnh cây bút xuống bàn.
“Nguyễn Gia Khang, cậu nên nhớ mình là dược sĩ. Cậu có thể phân tích thuốc, nhưng cậu không phải người quyết định cách xử trí ngoại khoa. Đừng lấy mấy dòng tương tác thuốc ra để dạy đời bác sĩ điều trị!”
Căn phòng im bặt trong vài giây.
Một điều dưỡng cúi xuống chỉnh lại khay dụng cụ. Người nhà bệnh nhân đứng sát tường, hai bàn tay đan vào nhau. Ông Định rên lên, giọng khàn đặc:
“Bác sĩ... làm ơn...”
Khang siết tờ phiếu trong tay.
Cậu đã nghe những lời tương tự nhiều lần. Dược sĩ không phải bác sĩ. Người học Dược không phải người đứng trước bàn mổ. Những lời ấy thường được nói ra như một cách khép lại mọi cuộc tranh luận.
Cậu từng muốn phản bác. Từng muốn chứng minh rằng mình không thua kém ai. Nhưng vào lúc này, điều khiến cậu khó chịu nhất lại là cảm giác mình đang đứng giữa hai lựa chọn: im lặng để giữ yên ổn, hoặc lên tiếng và chấp nhận bị ghét.
Cậu nhìn ông Định.
Bàn tay người bệnh đang bấu vào mép đệm. Những ngón tay co quắp, móng đã tím nhẹ vì lạnh. Cơn đau khiến ông không thể nằm thẳng. Mỗi lần thở ra, ông lại cố nuốt một tiếng rên.
Khang đặt tờ phiếu xuống bàn.
“Anh Đạt, tôi không can thiệp vào thao tác của anh. Nhưng tôi chưa thể xác nhận cấp phát Amikacin và Diazepam khi các nguy cơ và chỉ định chưa được làm rõ. Tôi sẽ báo trưởng khoa Dược để phối hợp với anh. Nếu anh muốn dùng thuốc ngay, đề nghị ghi rõ lý do lâm sàng và trao đổi trực tiếp với người phụ trách chuyên môn.”
Đạt nhìn cậu như thể vừa bị xúc phạm.
“Cậu đang dọa tôi?”
“Không. Tôi đang ghi nhận một vấn đề chuyên môn.”
Tấm rèm ngăn phòng hồi sức bị kéo sang một bên.
“Có chuyện gì?”
Bác sĩ chuyên khoa II Vũ Đình Cường bước vào. Ông khoảng năm mươi tuổi, dáng người chắc, tóc hoa râm cắt ngắn. Áo blouse xắn tay, cổ áo hơi nhàu. Ông vừa từ một ca cấp cứu khác trở về, trên tay vẫn còn dấu hằn của găng cao su.
Đạt lập tức lên tiếng:
“Báo cáo anh Cường, bệnh nhân bí tiểu cấp, nghi phì đại tuyến tiền liệt. Tôi chuẩn bị thông tiểu và cho thuốc giảm đau, kháng sinh, nhưng dược sĩ Khang không đồng ý cấp thuốc.”
Cường không đáp ngay. Ông bước đến giường, hỏi người bệnh vài câu, kiểm tra mạch, huyết áp rồi khám bụng. Bàn tay ông đặt nhẹ lên vùng hạ vị căng cứng.
“Đau nhiều không bác?”
Ông Định gật đầu, mắt nhắm nghiền.
“Có tiền sử tiểu khó lâu chưa?”
“Dạ... mấy tháng...”
Cường quay sang điều dưỡng:
“Đã thử Foley mấy lần?”
“Một lần ở tuyến huyện, một lần ở đây. Đều không vào được sâu, bệnh nhân đau nên chúng em dừng.”
“Có chảy máu niệu đạo không?”
“Chưa thấy.”
Cường gật đầu. Ông nhìn tờ phiếu thuốc trên bàn.
“Diazepam mười miligam? Amikacin?”
Đạt bắt đầu giải thích.
Cường giơ tay ngăn lại.
“Chuyện thuốc để nói sau. Trước hết phải giải áp bàng quang. Đừng cố đưa ống thông khi đã gặp sức cản. Càng cố, càng dễ gây tổn thương niệu đạo.”
Ông quay sang Khang.
“Cậu có ý kiến gì về phiếu thuốc?”
Khang bước đến, giữ giọng bình tĩnh:
“Bệnh nhân đang dùng Digoxin và Furosemide, chưa có creatinine, điện giải hay kết quả nước tiểu. Tôi đề nghị chưa dùng Amikacin. Phối hợp với Furosemide làm tăng nguy cơ độc tính trên thính giác. Nếu có chỉ định kháng sinh, cần đánh giá nhiễm khuẩn và lựa chọn thuốc phù hợp với chức năng thận. Với Diazepam, tôi chưa thấy lý do đủ rõ để dùng liều đó ngay lúc này.”
Cường nhìn cậu vài giây.
“Còn Digoxin?”
“Cần kiểm tra kali, magnesi và chức năng thận. Bệnh nhân dùng lợi tiểu quai, nếu hạ kali thì nguy cơ độc tính Digoxin tăng. Tôi cũng muốn biết liều dùng gần nhất và có dấu hiệu buồn nôn, nhìn mờ hay rối loạn nhịp không.”
Cường quay sang điều dưỡng:
“Lấy điện tâm đồ. Hoàn thiện xét nghiệm công thức máu, ure, creatinine, điện giải đồ. Lấy nước tiểu sau khi dẫn lưu nếu có thể. Theo dõi huyết áp và lượng nước tiểu.”
Ông nhìn Đạt.
“Cậu chuẩn bị lại bộ thông tiểu. Nếu còn sức cản thì dừng. Gọi hỗ trợ tiết niệu.”
Đạt mím môi, nhưng không phản đối.
Cường kéo rèm, cúi xuống nói với ông Định:
“Bác cố nằm yên. Chúng tôi sẽ làm cho bác đỡ đau. Đừng gồng người lên.”
Ông quay sang Khang:
“Cậu gọi khoa Dược báo lại trưởng khoa. Tạm thời chưa cấp hai thuốc này. Tôi sẽ chịu trách nhiệm hội chẩn và quyết định hướng xử trí.”
Khang gật đầu.
Lần đầu tiên trong đêm, cậu cảm thấy tiếng nói của mình đã đến được đúng nơi cần đến.
Mười phút sau, điều dưỡng chuẩn bị lại dụng cụ. Một bác sĩ tiết niệu được gọi từ khu nhà bên cạnh sang hỗ trợ.
Lần đặt thông tiếp theo được tiến hành bởi người có kinh nghiệm. Ống thông được bôi trơn đầy đủ, thao tác chậm và có kiểm soát. Nhưng khi đi qua đoạn niệu đạo tiền liệt tuyến, ống gặp sức cản. Bác sĩ dừng lại, không cố đẩy thêm.
“Không cố nữa. Có thể có hẹp hoặc biến dạng đường đi. Cần đánh giá thêm.”
Cường kiểm tra lại bụng bệnh nhân, trao đổi nhanh với bác sĩ tiết niệu. Chiếc máy siêu âm xách tay được đưa vào phòng. Hình ảnh bàng quang căng lớn hiện lên trên màn hình, thành bàng quang được quan sát rõ, không có dấu hiệu cho thấy đây là lúc tiếp tục thử những lần thông niệu đạo mù.
Sau khi đánh giá vị trí bàng quang và loại trừ những yếu tố nguy cơ cần lưu ý, hai bác sĩ thống nhất đặt dẫn lưu bàng quang trên xương mu dưới hướng dẫn siêu âm.
Cường thay găng, sát khuẩn vùng hạ vị. Ông kiểm tra lại vị trí chọc trên màn hình, trao đổi với người phụ trách thủ thuật rồi mới tiến hành.
Không có động tác thừa.
Ống dẫn lưu được đặt đúng vị trí. Một dòng nước tiểu vàng sẫm chảy vào túi chứa. Điều dưỡng ghi lại lượng dịch ban đầu, sau đó theo dõi lượng nước tiểu theo từng giờ.
Ông Định thở ra một hơi dài.
Bàn tay đang bấu chặt mép đệm từ từ buông lỏng. Cơ mặt ông giãn ra. Cơn đau chưa biến mất hoàn toàn, nhưng vẻ hoảng loạn đã dịu đi.
“Đỡ chưa bác?” Cường hỏi.
“Đỡ... đỡ nhiều rồi...”
“Bác cứ nằm yên. Chúng tôi sẽ theo dõi tiếp.”
Khang đứng ở phía cuối giường. Cậu nhìn dòng nước tiểu trong túi dẫn lưu, rồi nhìn tờ phiếu thuốc vẫn còn nằm trên bàn.
Một mạng người không được cứu bằng một bài giảng dược lý.
Người bệnh được giải áp nhờ thao tác của những bác sĩ có kinh nghiệm, nhờ điều dưỡng chuẩn bị dụng cụ và nhờ cả việc những người trong phòng biết dừng lại đúng lúc.
Nhưng nếu không có ai lên tiếng, đêm nay có thể đã bắt đầu bằng một lựa chọn thuốc thiếu thận trọng và những lần cố thông tiểu không cần thiết.
Cường tháo găng, rửa tay rồi quay sang Khang.
“Cậu mới về đây được mấy tháng?”
“Dạ, bốn tháng.”
“Bốn tháng mà đã dám đứng lại tranh luận với bác sĩ trực?”
Khang hơi cúi đầu.
“Em chỉ nêu vấn đề về thuốc.”
“Biết mình đang nói gì là tốt. Nhưng lần sau nhớ một điều: đừng chỉ nói thuốc này không được. Hãy nói rõ nguy cơ, dữ liệu còn thiếu và phương án thay thế. Bác sĩ điều trị phải có đủ thông tin để quyết định.”
“Dạ.”
Cường nhìn cậu thêm một lúc.
“Bố cậu ngày xưa cũng thế. Ông ấy làm gì cũng chắc tay, nhưng trước khi động vào người bệnh luôn hỏi rất kỹ. Có lần tôi thấy ông ấy đứng ngoài phòng bệnh gần mười phút chỉ để nghe người nhà kể lại một chuyện tưởng chẳng liên quan.”
Ông ngừng một chút.
“Cậu giống bố ở cái tính không muốn bỏ qua chi tiết. Giữ được điều đó.”
Khang không biết phải đáp thế nào.
Cường quay đi, tiếp tục chỉ đạo điều dưỡng theo dõi người bệnh.
Gần ba giờ sáng, các kết quả xét nghiệm ban đầu được trả về.
Creatinine tăng so với mức tham chiếu của phòng xét nghiệm. Kali máu thấp. Điện tâm đồ cần được bác sĩ đánh giá kỹ trong bối cảnh bệnh nhân đang dùng Digoxin. Chưa có bằng chứng đủ để kết luận nhiễm khuẩn tiết niệu. Mẫu nước tiểu được gửi xét nghiệm, còn kháng sinh được cân nhắc lại sau khi có thêm dữ liệu.
Khang ghi nhận những thông tin ấy vào phiếu phân tích sử dụng thuốc.
Cậu không còn tranh luận với Đạt. Người bác sĩ nội trú đứng ở đầu hành lang, đọc lại bệnh án. Khi Khang đi ngang, Đạt ngẩng lên, ánh mắt lướt qua cậu rồi dừng lại ở chiếc bìa hồ sơ.
Không ai nói gì.
Khang biết chuyện đêm nay sẽ không kết thúc ở đây. Có thể sáng mai Đạt sẽ kể lại với những người khác bằng một cách khác. Có thể cậu sẽ bị gọi lên giải trình vì đã làm chậm cấp phát thuốc. Cũng có thể trưởng khoa Dược sẽ yêu cầu cậu rút kinh nghiệm vì chưa biết cách trao đổi với bác sĩ.
Cậu không chắc mình đã xử lý mọi thứ hoàn hảo.
Nhưng ít nhất, cậu đã không im lặng.
Bệnh nhân Định được chuyển sang khu theo dõi sau cấp cứu. Người nhà ông ngồi bên giường, một tay nắm lấy mép chăn, tay kia cầm chiếc túi nilon đựng thuốc cũ mang từ huyện lên. Người con trai mở túi, lấy ra mấy vỉ thuốc đã nhàu, hỏi điều dưỡng xem có cần giữ lại không.
Khang nhìn những viên thuốc ấy.
Trong đó có hai loại cậu vừa phải đối chiếu lại. Cũng có thể còn những vấn đề khác mà chưa ai phát hiện.
Một người bệnh thường mang theo cả cuộc đời mình trong chiếc túi thuốc nhỏ: những lần tái khám, những đơn thuốc cũ, những lời dặn nhớ được một nửa và những thứ tự ý mua thêm ở hiệu thuốc đầu làng.
Khang cúi xuống ghi lại tên thuốc, liều dùng và thời điểm uống gần nhất. Cậu biết mình sẽ phải hỏi lại người nhà vào sáng hôm sau.
Trời gần sáng.
Khi trở về phòng Dược lâm sàng, Khang mới nhận ra hai bàn tay mình lạnh cóng. Cậu rót nước từ chiếc phích cũ, uống một ngụm nhỏ rồi mở tủ sắt.
Chiếc túi vải dù vẫn nằm ở đáy ngăn.
Khang lấy chiếc áo blouse của bố ra, vuốt nhẹ phần cổ áo đã sờn. Vết ố cũ ở vạt trái vẫn còn đó. Cậu đưa lên gần mặt, nhưng mùi hương của những năm tháng trước đã nhạt đi nhiều. Chỉ còn chút mùi vải cũ, bụi tủ và một thứ hương khó gọi tên mà cậu vẫn nhận ra.
Ngày còn bé, Khang từng nghĩ chỉ cần mặc chiếc áo ấy, cậu sẽ trở thành một người giống bố.
Bây giờ cậu hiểu chiếc áo không thể trao lại đôi tay, kinh nghiệm hay những năm tháng hành nghề của người đã mặc nó. Những thứ ấy phải được học, được làm, được trả giá bằng thời gian và cả những lần nhận ra mình đã sai.
Cậu gấp áo lại.
Trên bàn, quyển sổ trực vẫn mở ở trang mới. Khang viết ngày tháng, tên bệnh nhân, những vấn đề phát hiện trong quá trình rà soát thuốc, các ý kiến đã trao đổi với bác sĩ điều trị và hướng theo dõi tiếp theo.
Cậu ghi rõ những điều còn chưa chắc chắn. Chức năng thận cần được đánh giá lại. Điện giải cần theo dõi. Digoxin phải được xem xét trong bối cảnh kali máu thấp. Chỉ định kháng sinh cần căn cứ vào dấu hiệu nhiễm khuẩn và kết quả xét nghiệm.
Viết đến cuối trang, Khang dừng bút.
Cậu nhìn dòng chữ vừa viết, rồi thêm một câu:
Không để lòng tự ái của người làm nghề đứng cao hơn sinh mạng người bệnh.
Ngoài cửa sổ, trời bắt đầu chuyển sang màu xám nhạt. Những ngọn xà cừ già vẫn đứng im trong gió. Ở khu cấp cứu, tiếng bánh xe cáng lại vang lên, lần này xa hơn, nhỏ dần sau cánh cửa đóng.
Khang cất quyển sổ vào ngăn bàn.
Đêm trực thứ ba mươi mốt đã kết thúc.
Cậu vẫn là một dược sĩ trẻ, vẫn chưa thoát khỏi cái bóng của người cha, vẫn chưa tìm được vị trí vững chắc trong bệnh viện. Nhưng đêm nay, lần đầu tiên cậu cảm nhận rõ rằng công việc mình chọn có thể chạm đến một sinh mạng theo cách trực tiếp và không thể thay thế.
Cậu khoác áo blouse của bệnh viện, kéo cổ áo lên tránh gió rồi bước ra hành lang.
Ở cuối dãy nhà, một ô cửa phòng thuốc vừa bật sáng.
Một ngày mới bắt đầu.
Và dưới mái nhà cũ vẫn còn vương mùi cồn sát khuẩn ấy, cuộc đời hành nghề của Nguyễn Gia Khang cũng vừa mở sang trang đầu tiên.